NA mestu gde su pre gotovo 17 vekova carevi hodali po mermernim podovima, a zidove palate krasili raskošni mozaici, danas se ponovo traga za tragovima prošlosti.
Medijana, jedan od najznačajnijih arheoloških lokaliteta u Srbiji, ove godine obeležava 90 godina organizovanih istraživanja, zaštite i prezentacije. Tim povodom na lokalitetu je otvorena dokumentarna izložba "Medijana 1936-2026. Identitet u trajanju", koja će biti dostupna posetiocima tokom narednih godinu dana.
Premijerno je prikazana i 3D rekonstrukcija Konstantinove vile, koja posetiocima dočarava izgled nekadašnje carske rezidencije, dok će 5. septembra na Medijani početi nova arheološka istraživanja.
Kroz 20 tematskih postera izložba vodi posetioce kroz burnu istoriju istraživanja Medijane, od prvih otkrivanja i izgradnje muzejske zgrade pre Drugog svetskog rata, preko ratnih i posleratnih godina, velikih arheoloških otkrića i pljačke muzeja, do savremenih konzervatorskih i istraživačkih poduhvata.
Autor izložbe je muzejski savetnik i arheolog Vesna Crnoglavac, koja je poslednjih 26 godina posvetila upravo Medijani. Izložba je, kako objašnjava, upravo priča o generacijama stručnjaka koji su decenijama istraživali i čuvali ostatke rimskog carskog kompleksa.
Velika pljačka blaga
– Početkom januara, dva pljačkaša obila su zgradu Muzeja i odnela ostavu novca koja je bila izložena i skulpture. Te skulpture su, zahvaljujući saradnji naše policije i Interpola, vrlo brzo pronađene, a lopovi identifikovani. Deo skulptura bio je sakriven u privatnoj kući jednog od njih u okolini Pirota, deo u minhenskoj šumi, dok je novac bio predat njihovom saradniku iz Minhena. Policija je uspela sve da otkrije i vrati, osim nekoliko novčića koji su bili izgubljeni – priseća se Vesna Crnoglavac.
Taj događaj bio je, paradoksalno, i svojevrsna prekretnica, jer je pokrenuo unapređenje sistema obezbeđenja lokaliteta i muzejske građe, o čemu je još tada izvestio i naš list.
Prva istraživanja ovog prostora započela su još sredinom 19. veka, a značajno mesto u toj istoriji pripada Feliksu Kanicu. On je locirao Medijanu, obavio prva istraživanja i otkrio jedan od objekata kojem će se, mnogo decenija kasnije, vratiti nove generacije arheologa.
– Važan trenutak dogodio se i 1933. godine, osnivanjem Narodnog muzeja u Nišu. Tada počinju planska i sistematska istraživanja, ne samo Medijane već i drugih arheoloških lokaliteta u gradu. Tri godine kasnije na Medijani je podignuta muzejska zgrada, čime počinje period organizovanog rada na istraživanju, zaštiti i predstavljanju nalazišta. Ratovi i društvene okolnosti usporavali su istraživanja, a posebno težak period usledio je tokom Drugog svetskog rata. Narodni muzej u Nišu pogođen je u bombardovanju 1944. godine, kada je stradao veliki deo muzejskog fonda – objašnjava nam Vesna Crnoglavac.
Medijana je kasnije javnosti postala prepoznatljiva upravo po onome što je vekovima bilo skriveno pod zemljom – raskošnim mozaicima i skulpturama. Posebnu pažnju privuklo je veliko otkriće iz 1972. godine, kada su pronađene mermerne skulpture.
Nova era istraživanja počinje 2000. godine, pod rukovodstvom dr Miloja Vasića, tada direktora Arheološkog instituta u Beogradu, i arhitekte Gordane Milošević. Pokrenut je čitav niz sistematskih istraživanja koja će u narednim godinama doneti nova saznanja o ovom carskom kompleksu.
– Od 2012. godine lokalitet se dodatno uređuje i štiti. Ograđen je prostor, podignuta zaštitna konstrukcija, uređene staze i postavljene informativne table, dok su počeli i konzervatorski radovi na objektima koje je vreme ozbiljno nagrizlo. Iako je u tom periodu dugo bio zatvoren za javnost, na lokalitetu se vredno radilo – ističe autor izložbe.
Digitalna rekonstrukcija Konstantinove vile vraća gledaoca u vreme kada je Medijana bila raskošna carska rezidencija. Ono što se danas vidi kao niz ostataka zidova, prostorija i mozaika, na ekranu ponovo dobija svoju nekadašnju monumentalnost.